رنگی نیست خواب هایم
کیفیت ندارد
می پرم از خواب
با سوت بوق های هراسان
که می زند ساعت زردم
بی تعبیرم

در تنهایی ام
علامت های سوال
معرکه گرفته اند

. . .

مادر بزرگ سری بزن
به خواب هایم
رنگی نیست

هومن ربیعی

هیچ مادری کامل نیست

مادر ایده‌آل بودن آرزوی همه مادران است. تقریبا تمام مادران دنیا
و مخصوصا مادران ایرانی که عاطفی‌ترین و فداکارترین مادران هستند، دلشان می‌خواهد طوری مادری کنند که آب در دل فرزندشان تکان نخورد؛ اما کمتر مادری هست که با مهارت‌های علمی «مادر ایده‌آل بودن» آشنا باشد.

 با دکتر حسین ابراهیمی مقدم، روانشناس بالینی و مدرس دانشگاه تهران، در این مورد گفتگو کرده‌ایم.

سلامت: آقای دکتر، چندی پیش مادری به من گفت من فرزندانم را دوست دارم اما مادر بودن کار بسیار دشواری است. نظر شما چیست؟

مادر بودن لذت زیادی دارد اما در عین حال کار سختی است. هیچ مادری کامل نیست. همه ما اشتباه می‌کنیم. حتی مادرهای مهربانی
که عاشق فرزندان‌شان هستند هم گاهی کارهایی می‌کنند که از روی قصد و غرض نیست، مانند داد زدن سر بچه‌ها یا بی‌احترامی ‌به آنها.

توصیه من به آنها این است که اگر نمی‌توانید خودتان را کنترل کرده و بر اعصاب‌تان مسلط باشید، حتماً به مشاور مراجعه کنید تا به سوء رفتار با کودک‌تان دچار نشوید.

سلامت: گاهی اوقات مادران خیلی خسته می‌شوند. آیا این طبیعی است؟

 
بله، البته.همه والدین خسته می‌شوند.بچه‌ها وقت و انرژی زیادی از آنها می‌گیرند. این مساله وقتی در زندگی هم مشکل داشته باشید سخت‌تر می‌شود مانند نگرانی‌های کاری، نگرانی برای پرداخت قبوض، یا مشکل در روابط‌تان.

من همیشه به مادران می‌گویم برای اینکه مادر خوبی باشید، باید مراقب خودتان هم باشید و برای حل مشکلات‌تان کمک بگیرید.

سلامت: یعنی مثلا وقتی خسته می‌شوند، چه کار کنند؟

 
کمی‌استراحت کنید. همه آدم‌ها به استراحت و آسودگی نیاز دارند. به چنین مادرانی می‌شود گفت که شما می‌توانید از همسرتان بخواهید که مراقب بچه‌ها باشد و خودتان به دیدن دوستان و آشنایان بروید و دفعه بعد نوبت به همسرتان می‌رسد که به استراحت بپردازد. اگر با بچه‌ها تنها هستید و با همسرتان زندگی نمی‌کنید، می‌توانید از اقوام خود بخواهید که گاهی از بچه‌ها نگهداری کنند.

سلامت: گاهی مادران از کوره در می‌روند و خیلی عصبانی می‌شوند. آیا به این معنی است که مادر خوبی نیستند؟

 
نه، به هیچ‌وجه این‌طور نیست.خیلی از مادران در برخورد با فرزندان‌شان از کوره در می‌روند. عصبانی شدن، مساله‌ای کاملا طبیعی است اما درست نیست که آن را سر بچه‌ها خالی کنند.

وقتی عصبانی هستید، کمی‌ استراحت کنید بچه‌ها را به پارک ببرید یا از یک دوست بخواهید که برای کمک شما بیاید.
اگر هر روز از بچه‌ها عصبانی می‌شوید و نمی‌توانید عصبانیت‌تان را کنترل کنید، کمک بخواهید. می‌توانید با پزشک خانوادگی‌تان مشورت کنید.

سلامت: آیا تنبیه جسمی‌ بچه‌ها درست است؟

تنبیه جسمی، بهترین راه تربیت بچه‌ها نیست. هدف از تربیت بچه‌ها،
آموزش آنها است.تنبیه کردن فقط به آنها یاد می‌دهد که به علت ترس، کاری را انجام ندهند.راه‌های بهتری هم برای تربیت بچه‌ها وجود دارد.

شما با این‌کار رفتار بد و ناخواسته‌ای را با رفتاری خوب و قابل قبول جایگزین می‌کنید.یک راه خوب برای تربیت بچه‌ها، راهنمایی دوباره
آنها است. برای مثال، اگر پرتاب کردن توپ داخل خانه درست نیست، کودک‌تان را بیرون از خانه ببرید و از او بخواهید آنجا توپ بازی کند.

من معمولا به مادران می‌گویم در برخورد با بچه‌های بزرگ‌تر، سعی کنید
به آنها عواقب کارشان را توضیح داده و از آنها بخواهید مسوولیت کارهایشان را بپذیرند. برای مثال، به پسرتان بگویید چون میز ناهار را
نچیده و باید می‌چیده، همه باید بیشتر منتظر شام بمانند و به او توضیح دهید که به علت این غفلت از کارش باید بعد از شام ظرف‌ها را بشوید.

سلامت: معیارهای مادر ایده‌آل از نظر شما چیست؟

برای تربیت و بزرگ کردن بچه‌ها راه خاصی وجود ندارد.
مادر کامل هم در هیچ کجای دنیا وجود ندارد اما نکاتی هست که با استفاده از آنها می‌توانید فرزندان‌تان را سالم و خوشبخت بار بیاورید.

-  عشق‌تان را به آنها نشان دهید. هر روز به کودکان‌تان بگویید که دوست‌شان دارید و برای شما مهم هستند.آنها را ببوسید و در آغوش بگیرید

- به حرف‌های بچه‌ها گوش دهید. وقتی به حرف‌های بچه‌ها گوش می‌دهید، به آنها نشان می‌دهید که آنها هم اهمیت دارند و به آنچه می‌گویند، علاقه‌مندید

- وقتی ترسیده‌اند، به آنها آرامش دهید و به آنها نشان دهید که مراقب‌شان هستید. یعنی به آنها احساس امنیت بدهید

-در زندگی‌شان نظم ایجاد کنید. برای غذا خوردن، خوابیدن، و بازی کردن برایشان برنامه بگذارید و اگر خواستید تغییری در برنامه آنها ایجاد کنید، آنها را از قبل در جریان بگذارید.

- فرزندان‌تان را تحسین کنید. وقتی بچه‌ها چیز تازه‌ای یاد می‌گیرند یا رفتار خوبی از خود نشان می‌دهند، بگویید که به آنها افتخار می‌کنید.

- رفتار را نقد کنید، نه کودک‌تان را. وقتی فرزندتان کار اشتباهی انجام می‌دهد، به آنها نگویید که چه‌قدر بد هستند، درعوض بگویید که رفتارشان درست نبوده است. برای مثال، به فرزندتان بگویید که «دویدن در خیابان بدون اینکه مراقب آمدن ماشین‌ها باشد، کار درستی نیست» و بعد به او بگویید که به جای این رفتار چه رفتاری باید داشته باشد:«اول به هر دو جهت آمدن ماشین‌ها نگاه کن و بعد از خیابان رد شو.»

- قوانینی ثابت و استوار داشته باشید. لزومی‌ندارد که قانون‌ها و مقررات شما به طور دقیق مثل قوانین مادرهای دیگر باشد اما باید قوانینی استوار و ثابت باشند (یعنی قوانین همیشه یکجور باشد). پدر و مادرباید قوانینی یکسان با هم داشته باشند.به پرستارهای بچه و اقوام نزدیکی که از فرزندتان نگهداری می‌کنند نیز این قوانین را گوشزد کنید.

-برای کودکان‌تان وقت بگذرانید. کارهایی مانند کتاب خواندن، پیاده روی، بازی کردن و تمیز کردن خانه را به اتفاق بچه‌ها انجام دهید.آنچه بچه‌ها می‌خواهند، توجه شماست. رفتار بد هم اغلب راهی برای جلب توجه شماست.

روانپژوه

دشت دل بارانی

باغ گل نارنجی

رنگ خوابم ابی

سپیده دمید     بیا پر بزنیم

فریده

آموزش بیان فکر بدون خشونت و پرخاشگری به کودکان 

 
بسیاری از پدر و مادرها زمانی که فرزندان شان با خواسته های آنها مخالفت می کنند و دست به خشونت و پرخاشگری می زنند بی نهایت می رنجند و دچار احساس ناامیدی و یأس می شوند. پرسش این است که چگونه می توان روش های مشارکت، همکاری و حل اختلاف را به کودکان و نوجوانان آموخت؟
 
اگر هدف والدین آن است که فرزندان شان دست از دعوا و کشمکش بردارند، باید به آنها شیوه ها و مهارت های جدید حل اختلاف را بیاموزند تا بتوانند در صورت لزوم با به کار بستن این روش ها، مسائل و اختلاف هایشان را حل کنند. کودکان و نوجوانان برای ورود به اجتماع و آغاز زندگی جمعی خود به دانستن روش های متعارف و پذیرفته شده یی برای گفت وگو و حل مسائل شان نیاز دارند تا بتوانند بدون خشونت و پرخاشگری، افکار و عقاید خود را بیان کنند و ازآن نتیجه یی درست و منطقی بگیرند. آنها همچنین باید بتوانند در غیاب والدین و بزرگ ترهایشان، رفتاری مسوولانه، مستقلانه و اجتماع پسند داشته باشند.
 
یافته های مختلف نشان می دهد میزان توانایی کودکان در پذیرش اصول قراردادی اجتماع، ارتباط مستقیمی با تجربه های اولیه کودک
و شیوه نگرش او به شرایط مختلف زندگی دارد. کودکی که بتواند به چند راه حل برای رفع مشکلش فکر کند، به طور حتم نسبت به کودکی که تنها به یک راه حل فکر می کند، رفتارهای اجتماعی قابل قبول تری از خود نشان خواهد داد. در اینجا به مراحل کلی آموزش مهارت های حل اختلاف به کودکان اشاره می کنیم. 
 
درک احساس ها و هیجان ها
 
خوب است پدر و مادر درباره تمامی احساس ها و هیجان های مختلف با فرزندشان صحبت کنند و علائم و نشانگان آنها را به او یاد بدهند. برای مثال «خنده و نشاط او ناشی از احساس شادی است یا گریه او نشانه ناراحتی و درد اوست یا خشم او نشانه ناکامی او در رسیدن به خواسته اش است.» سپس به او بیاموزند زمانی که از مساله یی احساس افسردگی یا ناراحتی می کند، ابتدا بکوشد علت اصلی آن را پیدا کند. برای مثال ازخودش بپرسد؛ «چه اتفاقی موجب ناراحتی من شده است؟» او باید سعی کند بدون هیچ گونه قضاوت و پیشداوری و در کمال آرامش پاسخ این پرسش را پیدا کند. 
 
تمرکز بر نوع احساس خود
 
کودکان همیشه همه چیز را از دید خودشان می نگرند. آنها ممکن است کاملاً نسبت به رفتارهایشان و تاثیری که بر دیگران می گذارند، بی تفاوت باشند. ولی زمانی که خواسته ها و نیازهای آنها با خواسته ها و نیازهای کودکان دیگر تداخل پیدا می کند، برای اینکه بتوانند احساس های آنها را هم در نظر بگیرند، باید رفتارهای منصفانه و همدلانه را به آنها آموخت تا بتوانند در شرایط مختلف خودشان را جای دیگران قرار دهند. 
 
هدف یابی
 
هنگامی که کودک بتواند مشکلش را درست تشخیص دهد، بهتر می تواند راه حل آن را پیدا کند. زمانی که پدر و مادر شاهد دعوا و کشمکش دو فرزندشان با یکدیگر هستند، خوب است به آن دو کمک کنند تا با شناخت علت اصلی اختلاف شان، با استفاده از روش های مسالمت آمیز گفت وگو و صحبت، درصدد حل و رفع آن برآیند. برای مثال از آن دو بخواهند درباره احساس خود و احساس دیگری صحبت کنند. زمانی که توانستند یکدیگر را درک کنند، آنگاه فکر کنند چه راه حلی برگزینند که هر دو راضی و خرسند باشند. 
 
بررسی راه حل های جایگزین 
 
برای اینکه به کودکان کمک کنید تا مشکل شان را خود حل کنند، ابتدا باید یاد بگیرند خوب به آن فکر کنند. پدر یا مادر می تواند در این شرایط نقش تخته سیاه را بازی کند یعنی می تواند زمانی که بچه ها راه حلی پیشنهاد می کنند، گفته و نظر آنها را بلند برایشان تکرار کند و بپرسد که آیا راه حل دیگری می توانند پیدا کنند یا خیر؟ 
 
کنترل احساس و هیجان
 
از آنجایی که بیشتر کودکان ممکن است فکر کنند ایده و راه حل خوبی ندارند، بزرگ ترها می توانند به آنها کمک کنند. اگر کودکی به یافتن راه حل جدیدی نیاز دارد، پیشنهاد کنید در فرصت بهتری درباره اش فکر کند. 
 
بررسی و ارزیابی پیامدها
 
پس از آنکه بچه ها تمام نظرها و ایده هایشان را مطرح کردند، خوب است نتایج و پیامدهای تصمیم هایشان را یکی یکی بررسی کنیم. از آنها بپرسید؛ «اگر تو این کار را انجام دهی، چه اتفاقی می افتد؟» یا «اگر تو این کار را انجام دهی، دوستت چه احساسی خواهد داشت؟» 
 
قضاوت بدون رفتارهای هیجانی
 
بدیهی است بزرگ ترها همیشه در کنار کودکان نیستند تا به آنها بگویند چه رفتاری داشته باشند و چه کار کنند یا حتی راه حل دیگری به آنها پیشنهاد کنند. به همین دلیل بهتر است والدین و مراقبان، کودکان را تشویق کنند تا خودشان راه حل ها و نظرهای خودشان را بررسی و ارزیابی کنند و دریابند که کدام قابل قبول و کدام غیرقابل قبول است. 
 
تصمیم گیری
 
هنگامی که کودکان خوب درباره ایده ها و راه حل های پیشنهادی شان فکر کردند، باید بهترین راه حل را برگزینند و با احترام گذاشتن به رای یکدیگر آن را بپذیرند.
 
فرآیند آموزش حل مساله و اختلاف بین کودکان ممکن است خسته کننده به نظر بیاید و والدین ترجیح دهند خودشان به جای کودکان شان تصمیم بگیرند اما باید بدانند روش آنها کودکان را تشویق به فکر کردن و یافتن راه حل نمی کند. کودکان باید خود یاد بگیرند که در شرایط مختلف چگونه اختلاف هایشان را با استفاده از روش های مسالمت آمیز حل کنند
 
 

نگارش : ماندانا سلحشور   
روزنامه اعتماد 3 اردیبهشت 1388

روانپژوه

Ten minutes ago

I met you

I wanted to ring out the bells

And fling out my arms

And to sing out the news

I have found her

She's an angel

With the dust of the stars in her eyes

I can tell her

I love you

آیا فرزندتان می‌داند که دوستش دارید؟

بی‌تردید شما فرزندان خود را دوست دارید. ولی آیا آنها هم می‌دانند که دوستشان دارید؟
بیشتر مردم فکر می‌کنند که عشق پدر و مادر به فرزند امری ساده، روشن و واضح است. شما هر روز عشقتان را به هزاران شیوه به اونشان می‌دهید ولی گاهی کودک منظورتان را درک نمی‌کند. درست مانند اینکه به زبان دیگری سخن بگویید. حداقل سه زبان برای ابراز عشق وجود دارد:
نشان دادن عشق، گفتن (بیان کردن)، و نوازش کردن. در ادامه نکات سودمندی جهت درخشش عشق در زندگی فرزندانتان با توجه به سن آنها ارایه می‌گردد :

تا 2 سالگی، فقط عشق کودکانه
دکتر اسمیت، روان شناس، توضیح می‌دهد که ابراز علاقه و توجه به بچه‌های کوچک‌تر آسان تر است.
بچه‌ها درک مستقیمی‌از اطرافشان دارند. ابراز علاقه روشی برای مطمئن کردن کودکی است که به نوازش و اطمینان بین والدین و خودش نیاز دارد.کودکان نوپا ممکن است همیشه درک نکنند که چه
می‌گویید ولی والدین می‌توانند با صدای آرام و مهربان با کودکان گفتگوی مثبت داشته باشند. اغلب لحن صدای شما منظورتان را از کلماتتان بیان می‌کند.ارتباط چهره به چهره نیز مهم است. گاهی والدین نمی‌دانند که کودکان چه درکی از چهره آنها دارند. به آینه نگاه کنید. ظاهر معمولی شما چگونه است؟ آیا خوشحال به نظر می‌رسید یا عصبانی و یا ناراحت؟ بچه‌ها را در آغوش بگیرید، ببوسید، نوازش کنید، لبخند بزنید و با آنها بخندید.
گذراندن وقت با کودکان، در هر سن و شرایطی، بسیار جالب است. این کار، اعتماد به نفس و حس استقلال کودک را تقویت می‌کند.

در3 تا 5 سالگی‌اش، عشق‌تان را به زبان بیاورید

روان شناسان کودک و خانواده معتقدند که پدر و مادر باید بیاموزند که چگونه پیام‌های عشق و علاقه خود را به کودکان برسانند. کودکی که دوست دارد مورد علاقه شما باشد، ممکن است بخواهد ظرف‌هایش را بشویید، برایش هدیه بخرید، اوقاتی را با او سپری کنید، برایش بستنی بخرید یا دوچرخه‌اش را تعمیر کنید. کودک در این سن دلش می‌خواهد جملاتی مانند : دوستت دارم، تو برایم مهم هستی، دوست دارم با تو باشم‌و... را از پدر و مادر بشنود. می‌خواهد والدینش او را در آغوش بگیرند، دست‌هایش را بگیرند و او را نوازش کنند.
وقتی به فرزندتان می‌رسید، به چشم‌هایش نگاه کنید، دست‌هایش
را بگیرید، نوازشش کنید، با او بازی کنید و با هم قدم بزنید. به او بگویید دوستش دارید و از داشتن او خوشحالید، کودک مشتاق شنیدن این جمله‌ها و کلمات است .

در 6 تا 8 سالگی برایش وقت بگذارید
پروفسوراندی بیل، مشاور و استاد دانشگاه، در مورد گفتگو و
صحبت با فرزندان می‌گوید: «همه ما حس می‌کنیم که وجود علاقه ضروری است و گاهی فکر می‌کنیم که عشق را می‌توان با زمان معنی کرد.» توجه به این نکته مهم است که ما وقت کم داریم ولی باید نحوه اختصاص و برنامه‌ریزی وقت خود را انتخاب کنیم بنابراین والدین می‌پرسند که فرزندم به چه‌قدر زمان می‌ارزد؟
خوشا به حال والدینی که در دوران کودکی فرزندانشان اوقاتی را به آنها اختصاص می‌دهند زیرا کودک باید در چند سال آینده با بسیاری از
 مشکلات نوجوانی مقابله کند. چگونه تشخیص می‌دهید که چه پیام‌هایی را بفرستید؟ یک روش مهم، توجه به نوع ابراز علاقه کودک به شما و دیگران است.
آیا او می‌گوید، «دوستت دارم»؟ یا کارهایی انجام می‌دهد که توجه شما را جلب کند؟ و یا برایتان یادادشت می‌نویسد؟ روش‌های زیادی برای ابراز
علاقه وجود دارد. به روش ابراز علاقه فرزندتان توجه کنید. او را در آغوش بگیرید و ببوسید. با او به دوچرخه‌سواری بروید و به لطیفه‌هایش بخندید

تا 12 سالگی، سن احترام است
دکتر اسمیت توضیح می‌دهد: «به تدریج که کودک شما بزرگ می‌شود، ابراز علاقه به صورت گفتاری و رفتاری در می‌آید. کلمات و رفتار مثبت شما نشان می‌دهد که به او احترام می‌گذارید و متوجه این نکته هستید که او بزرگ شده است.» بیشتر ما زندگی پر مشغله‌‌ای داریم. بنابراین در حالی که به حرف‌های فرزندتان گوش می‌دهید، غذا بپزید،
به اتوشویی بروید و کارهای معمول روزانه را انجام دهید. پروفسور اندی بیل تأکید می‌کند: «نه تنها باید به حرف‌های او «گوش کنید»، بلکه باید «توجه» نیز داشته باشید. نحوه گوش دادن به صحبت‌های فرزندتان، توجهتان را به او کامل می‌کند. خود شما گفتگو را شروع کنید و نه تنها واقعاً گوش دهید بلکه احساس کنید.»

وقتی زبان عشق تغییر می‌کند
همان‌طور که بچه‌ها بزرگ‌تر می‌شوند، این مراحل را پشت سر می‌گذارند و کمتر به ابراز علاقه به صورت در آغوش گرفتن و بوسیدن، تمایل نشان می‌دهند ولی همچنان به یادآوری علاقه شما نیاز دارند، تنها نوع ابراز علاقه تغییر می‌کند.
با رشد خانواده و کودک، بچه‌ها مایل‌اند بدانند که آنها را دوست دارید و برایتان ارزشمند هستند. اگر زبانشان را بدانیم می‌توانیم پیام‌های
عشق را به آنها برسانیم. به طور مرتب به آنها ابراز علاقه کنید. اوقاتی را جهت گذراندن با آنها در نظر بگیرید و عصبانی نشوید تا ارتباط‌تان قطع نشود.
با هم غذا بخورید، کتاب بخوانید و علاقه خود را به آنها نشان دهید. همیشه در هر سنی به او بگویید دوستت دارم. گذراندن وقت با کودکان،
در هر سن و شرایطی، بسیار جالب است. این کار، به ویژه اگر بدون حضور برادر یا خواهرش باشد، اعتماد به نفس و حس استقلال کودک را تقویت می‌کند
 زیرا در مدت حتی 10 یا 15 دقیقه، توجه ویژه شما به او فرصت صحبت کردن، مرکز توجه بودن و همچنین توجه شما به حرف‌هایش را فراهم می‌کند.

ترجمه: دکترسید رضا حسینی

روانپژوه
هفته نامه سلامت 5/2/1388

روحت شاد همیشه ماندنی

حرف ها دارم اما ... بزنم یا نزنم ؟
با تو ام ! با تو ! خدا را ! بزنم یا نزنم ؟

همه ی حرف دلم با تو همین است که « دوست ... »
چه کنم ؟ حرف دلم را بزنم یا نزنم ؟
......
عهد کردم دگر از قول و غزل دم نزنم
زیر قول دلم آیا بزنم یا نزنم ؟

گفته بودم که به دریا نزنم دل اما
کو دلی تا که به دریا بزنم یا نزنم ؟

از ازل تا به ابد پرسش آدم این است :
دست بر میوه ی حوا بزنم یا نزنم ؟

به گناهی که تماشای گل روی تو بود
خار در چشم تمنا بزنم یا نزنم ؟

دست بر دست همه عمر در این تردیدم :
بزنم یا نزنم ؟ ها ؟ بزنم یا نزنم

دکتر قیصر امین پور