ای که قلبت ستاره بارون

دستت را به من بده

تا ارزو را زیر درخت امید بکاریم

دکتر افتخار حمیدی/ روان‌شناس - سلسله مراتب نیازهای آبراهام مزلو، بنیان‌گذار روان‌شناسی انسان‌گرا

از غریزه اصلی تا خودشکوفایی 

"آدم‌ها باید همانی باشند که می‌توانند باشند . آنها باید با ماهیت خودشان روراست باشند ." (مزلو 1970-1908)

نیازهای فیزیولوژیک

اگر هنگام شنا در زیر آب برای هوا تقلا کرده یا مدت طولانی بدون غذا مانده باشید یا اگر تشنگی بر شما غلبه کند، متوجه می‌شوید که بدن شما

دچار کمبود فیزیولوژیک شده است و هر نیاز دیگری مانند محبت و احترام در برابر این بی‌غذایی و بی‌اکسیژنی یا بی‌آبی یا هر نیاز دیگری چه‌قدر

بی‌اهمیت جلوه می‌کند .

 کسی که گرسنه است فقط برای غذا اشتیاق دارد. انسان تشنه توان عمل یا فکر کردن ندارد. شخصی که در حال ازدست دادن جان خود در اثر

بی‌اکسیژنی، بی‌غذایی و یا بی‌آبی است، واژه امنیت و احترام برایش معنا و مفهومی‌ ندارد.

نیاز فیزیولوژیک، وضعیت زیستی کمبود را توصیف می‌کند. نیازهای فیزیولوژیک به علت ایجاد کمبود در بافت و جریان خون روی می‌دهند و

می‌توانند از کم‌آبی، محرومیت غذایی یا جراحت جسمانی ناشی شوند. اگر این نیازها نادیده گرفته شوند، به بدن صدمه وارد می‌شود. بنابراین در

صورتی که نیازهای فیزیولوژیک ارضا نشده و شدید باشند، وضعیت اضطراری مهلکی ایجاد می‌شود که فرد فقط به فکر ارضای نیاز اضطراری‌اش

می‌افتد . بنابراین زمانی برای فکر به امنیت و تعلق‌پذیری و محبت و خودشکوفایی نخواهد داشت .

 در صورتی که به این نیازها رسیدگی شده و ارضا شوند، سلامت حفظ می‌شود و فرد فرصت دارد تا در مورد نیازهای سطوح بالاترش تلاش کند ولی

اگر این نیازها نادیده گرفته شوند، شخص درصدد برآورده کردن نیازهای فیزیولوژیک (تشنگی، گرسنگی و میل‌جنسی) بر‌می‌آید و به نیاز‌های سطوح

بالاترش (احترام، امنیت و خود‌شکوفایی) توجهی ندارد.

به هر صورت، رفتار انسان به وسیله نیاز‌ها هدایت و کنترل می‌شود. این حالت، وضعیت اغلب افراد را در فرهنگ مرفه و صنعتی امروز توصیف

می‌کند. افراد طبقه متوسط به ندرت به فکر ارضای نیازهای بقای خود هستند. در فرهنگ‌هایی که مردم به فکر نیازهای بنیادین برای زنده ماندن

هستند ،نیازهای فیزیولوژیک به عنوان نیروی برانگیزنده تاثیر بیشتری بر فرد دارند؛ چون نیازی که ارضا شده دیگر رفتار را برانگیخته نمی‌کند.

بنابراین نیازهای فیزیولوژیک، نقشی جزیی برای اغلب ما ایفا می‌کنند.

نیاز‌های ایمنی

خیلی از ما اوضاع قابل پیش‌بینی را به اوضاع نامعلوم ترجیح می‌دهیم. نظم را به هرج و مرج ترجیح داده و برای همین، برای آینده پس‌انداز می کنیم و به جای ریسک کردن سعی می‌کنیم در شغل امنی باقی بمانیم.

وضعیتی را در نظر بگیرید که جان و مال فرد در خطر است. در این وضعیت تنهانیروی جهت‌دهنده رفتار حفظ جان و مال است و حتی در موقعیت‌هایی که بحران اقتصادی شدید پیش می‌آید فرد به جای اندیشیدن و پیدا کردن راه مناسب برای برخورد با این بحران دست به اعمال خلاف هم ممکن است بزند؛ چه رسد به اینکه به فکر تعلق‌پذیری و محبت، احترام و یاخودشکوفایی باشد.

این فرد باید ابتدا امنیت داشته باشد تا احساس نیاز به محبت در او به وجود آید.

تصور شخصی که به وسیله دشمن بمباران می‌شود و باید برای رهایی از این مخمصه چاره‌ای بیندیشد و در عین حال در جستجوی محبت و احترام و خودشکوفایی باشد، دور از عقل است . البته مزلو معتقد بود که نیاز به امنیت و ایمنی برای کودکان و بزرگسالان روان‌رنجور مهم است و

بزرگسالانی که از لحاظ هیجانی سالم هستند، معمولا نیازهای ایمنی خود را ارضا کرده‌اند

 در کودکان نیاز به ایمنی آشکارتر است چون وقتی امنیت آنها مورد تهدید قرار می‌گیرد، فوری واکنش نشان می‌دهند و افراد روان‌رنجور هم به طور وسواسی از موقعیت‌های جدید دوری می‌کنند. با این حال، نیازهای ایمنی برای بزرگسالان به‌هنجار به اندازه کودکان یا افراد روان‌رنجور نیرویی برانگیزنده نیستند.

نشانه آشکار دیگری از نیازهای ایمنی در کودکان ترجیح آنها برای دنیایی منظم و قابل پیش‌بینی است. آزادی و آسان‌گیری افراطی به بی‌نظمی ‌منجر می‌شود. این وضعیت احتمالا اضطراب و ناامنی در کودکان به وجود می‌آورد زیرا امنیت آنها تهدید می‌شود.

 مقداری آزادی باید حتما به کودکان داده شود ولی فقط در محدوده توانایی آنها برای کنار آمدن با زندگی. این آزادی باید توام با راهنمایی باشد زیراکودکان هنوز قادر نیستند رفتار خود را هدایت کنند و پیامد‌های آن را درک نمایند .

مزلو می‌گوید: «اگرچه بزرگسالان به‌هنجار نیازهای ایمنی خود را ارضا کرده‌اند ولی امکان دارد که این نیازها هنوز بر رفتار آنها تاثیر داشته

باشند .»

بهمین جهت افراد سعی می‌کنند راه‌های پیشگیری از عدم امنیت را انجام دهند تا از زندگی قابل پیش‌بینی و قابل کنترل بهره‌مند شوند و اگر نیازهای فیزیولوژیک و امنیتی برآورده شود، شخص در طلب نیازهای تعلق‌پذیری و محبت خواهد بود.

. . .

نگارش یافته توسط Rad   

هفته نامه سلامت88.7.16

 روانپژوه

تصویر جام جم انلاین  : آرشیده شاهنگی