آه بگذار ز دریچه باز

خفته در پرنیان رویاها

با پر روشنی سفر گیرم

بگذرم از حصار دنیاها

فروغ فرخزاد

 

دکتر افتخار حمیدی/ روان‌شناس - سلسله مراتب نیازهای آبراهام مزلو، بنیان‌گذار روان‌شناسی انسان‌گرا


از غریزه اصلی تا خودشکوفایی 

 

"آدم‌ها باید همانی باشند که می‌توانند باشند . آنها باید با ماهیت خودشان روراست باشند ." (مزلو 1970-1908)

 

 

نیاز‌های تعلق‌پذیری و محبت و عشق

اگر نیازهای فیزیولوژیک و ایمنی ما به قدر کافی ارضا شده باشند، به نیازهای تعلق‌پذیری و محبت توجه می‌کنیم که می تواند از طریق یک دوست، معشوق، همسر یا از طریق برقراری روابط اجتماعی باشد .

در جوامعی که به طور فزاینده‌ای تغییر می‌کنند، ارضای این نیاز دشوارتر است. تعداد معدودی از افراد در محله‌هایی زندگی می‌کنند که در آن بزرگ شده و دوستان مدرسه خود را حفظ کرده‌اند و از آنجایی که افراد مدارس، مشاغل و جوامع خود را دایما در حال تغییر می‌بینند، دیگر از دوستی‌های عمیق و لذت دوستی در یک محله خبری نیست .

خیلی‌ها سعی می‌کنند نیاز به تعلق را به صورت‌های دیگر ارضا کنند، نظیر اینکه به کلوپ‌های ورزشی یا مراکز مذهبی ملحق شوند ؛ در یک کلاس ثبت‌نام کنند یا داوطلب خدمت‌رسانی شوند . 

 نیاز به محبت کردن و محبت دیدن را می‌توان از طریق برقراری روابط صمیمانه با دیگران ارضا کرد .

مزلو محبت و عشق را با میل جنسی که نیازی فیزیولوژیک است، برابر نمی‌دانست ولی می‌دانست که میل جنسی راهی برای ابراز نیاز به عشق و محبت است . او معتقد بود ناکامی در ارضای نیاز به عشق و محبت، علت اصلی ناسازگاری‌های هیجانی است.


نیازهای احترام

به عقیده مزلو، بعد از اینکه احساس کردیم دوست‌مان دارند و احساس تعلق‌پذیری کردیم، در حالتی قرار می گیریم که دو نوع نیاز به احترام در ما به وجود می‌آید ، نیاز داریم که به شکل احساس حرمت نفس برای خودمان ارزش و احترام قایل باشیم و در ضمن نیاز داریم که دیگران به شکل مقام، تایید یا موفقیت اجتماعی به ما احترام بگذارند .

زیرا ارضای عزت‌نفس به ما امکان می‌دهد تا از توانمندی‌ها، ارزش و کفایت خودمان احساس اطمینان کنیم و این به ما کمک خواهد کرد تا در تمام جنبه‌های زندگی خود شایسته و ثمربخش باشیم .

وقتی فاقد عزت نفس هستیم، احساس حقارت، عجز و نومیدی کرده و از توانایی خود برای کنار آمدن چندان مطمئن نیستیم و احترام و انرژی مثبتی که از دیگران می‌گیریم ما را به سمت راه‌گشایی برای زندگی بهتر و پربارتر هدایت می‌کند و اگر تایید شویم احساس توانمندی در ما به وجود می آید و این همان راهی است که ما را برای انجام هر چه بهتر هدف راهنمایی می‌کند و اگر برای موفقیت اجتمایی ما ارزش قایل شوند، احساس پرشور تلاش در ما اوج می‌گیرد و همان‌طور که می گویند، هیچ‌چیز مثل موفقیت، موفقیت نمی آورد .

بنابراین اگر فرد به نحوی بتواند نیاز به احترام را برآورده کند، می تواند قدم‌های موثری در جهت موفقیت بردارد و در ضمن از لحاظ عاطفی هم ارضا شود .


نیاز به خودشکوفایی

بالاترین نیاز در سلسله مراتب نیازهای مزلو، خودشکوفایی است که به معنای تحقق یافتن حداکثر توانایی‌ها و استعداد‌های انسان است .

اگر کسی تمام نیازهای دیگرش را در سلسله مراتب نیازها ارضا کرده باشد ولی شکوفا نشده باشد ، همچنان بی قرار و ناکام و ناخشنود خواهد بود .

مزلو چنین نوشت: «موسیقی دان باید بنوازد، نقاش باید نقاشی کند و شاعر باید بسرایدتا درنهایت بتواند آرامش درونی داشته باشد.»

فرآیند خودشکوفایی می تواند شکل‌های متعددی داشته باشد ولی هرکس، صرف‌نظر از شغل و تمایلاتش، می‌تواند توانایی‌های خود را به حداکثر برساند و به کامل‌ترین مرتبه از رشد شخصیتی دست یابد .

البته خودشکوفایی به ستاره‌های بزرگ و خلاق و روشنفکر مانند نقاشان و دانشمندان فیزیک نجومی و غیره  محدود نمی‌شود. آنچه اهمیت دارد، تحقق بخشیدن استعدادها در عالی‌ترین سطح ممکن است .

به عقیده وی: «یک سوپ درجه یک از یک نقاشی درجه دو خلاق‌تر است. آشپزی یا پدر و مادر بودن یا ساختن یک خانه هم می تواند خلاق باشد؛ در حالی که به فن شاعری نیاز ندارد! »

 به عقیده او، برای ارضای نیاز به خودشکوفایی شرایط زیر ضروری است:

باید از قید و بند‌هایی که جامعه و خودمان به خودمان تحمیل می‌کنیم، آزاد باشیم ؛

نباید نیازهای سطح پایین‌ترمان، ما را از مسیر خودشکوفایی منحرف کند؛

باید خودانگاره مطمئنی داشته باشیم و از روابط خودمان با دیگران احساس اطمینان کنیم . 

 باید بتوانیم دوست داشته باشیم و دوست‌مان داشته باشند و باید از قوت‌ها و ضعف‌ها، محاسن و معایب خودمان آگاهی واقع‌بینانه داشته باشیم .

 

نگارش یافته توسط Rad   

هفته نامه سلامت88.7.16

 روانپژوه

تصویر جام جم انلاین  : آرشیده شاهنگی

1390/04/24 شیر خوارگاه نرجس اصفهان